Ambachtsroute Veenhuizen - rode route
Deze 'Ambachtsroute Veenhuizen - rode route' is een bewegwijzerde route van 3,5 km en voert je door Veenhuizen. Veenhuizen was een kolonie (voor armen en wezen) van de Maatschappij van Weldadigheid (1818). De route is niet overal verhard.
Parkeren en OV
De route start bij Tourist Info Veenhuizen aan de Oude Gracht 2 in Veenhuizen. Hier is ook parkeergelegenheid. Kom je met het OV naar Veenhuizen? Stap dan uit bij bushalte Generaal van den Boschweg, dan is het nog 15 min. lopen naar het startpunt. Plan hier je reis.
Bewegwijzering
De route is bewegwijzerd met rode paaltjes.
Honden
Honden mogen mee mits aangelijnd.
Eten & drinken
Wil je wat eten of drinken tijdens deze wandeling? Dat kan bij verschillende horecagelegenheden in Veenhuizen.
Na Napoleons nederlaag in…
Deze 'Ambachtsroute Veenhuizen - rode route' is een bewegwijzerde route van 3,5 km en voert je door Veenhuizen. Veenhuizen was een kolonie (voor armen en wezen) van de Maatschappij van Weldadigheid (1818). De route is niet overal verhard.
Parkeren en OV
De route start bij Tourist Info Veenhuizen aan de Oude Gracht 2 in Veenhuizen. Hier is ook parkeergelegenheid. Kom je met het OV naar Veenhuizen? Stap dan uit bij bushalte Generaal van den Boschweg, dan is het nog 15 min. lopen naar het startpunt. Plan hier je reis.
Bewegwijzering
De route is bewegwijzerd met rode paaltjes.
Honden
Honden mogen mee mits aangelijnd.
Eten & drinken
Wil je wat eten of drinken tijdens deze wandeling? Dat kan bij verschillende horecagelegenheden in Veenhuizen.
Na Napoleons nederlaag in 1815 heerst er grote armoede in Nederland. Generaal Johannes van den Bosch richt de Maatschappij van Weldadigheid op om arme mensen werk en onderdak te bieden. Er ontstaan zeven Koloniën van Weldadigheid, waarvan Veenhuizen in 1823 de zesde is. Hier worden drie gestichten gebouwd waar mensen – vrijwillig of gedwongen – wonen en werken. In 1859 neemt de Staat Veenhuizen over. Vanaf 1875 wordt het dorp een justitiële inrichting en in 1886 een officiële Rijkswerkinrichting. Het dorp is zelfvoorzienend en alleen toegankelijk voor personeel van Justitie.
Buitenstaanders zijn niet welkom. Architecten J.F. Metzelaar en zijn zoon W.C. Metzelaar ontwerpen het dorp met zeven woningtypes. De woninggrootte en ligging weerspiegelen de rang van de bewoners. Op gevels staan soms opvoedkundige of functie-gerelateerde teksten. Tot ver in de 20e eeuw blijft Veenhuizen een gesloten gemeenschap. Vanaf 1985 wordt het langzaam opengesteld en trekt Justitie zich terug. Veel gebouwen komen leeg te staan. Sinds juli 2021 heeft Veenhuizen de UNESCO Werelderfgoedstatus als onderdeel van de Koloniën van Weldadigheid – een uniek sociaal experiment in armoedebestrijding.
Ontdek Veenhuizen te voet
Tijdens een wandeling door het dorp ontdekt u deze bijzondere geschiedenis. De route startbij het Toeristisch Informatie Punt (TIP) en is gemarkeerd
met rode bordjes. De letters in deze tekst verwijzen naar de kaart.
Tip: draag goede, waterdichte schoenen – sommige paden zijn onverhard.
Een bijzonder dorp met een wonderlijke geschiedenis het water en de:
D – De droogloods
Deze loods werd gebruikt voor het drogen van hout alvorens het te bewerken. Op het Ambachtscluster werkten de verpleegden van het Tweede Gesticht, in tegenstelling tot andere verpleegden, die op het land werkten. De gebouwen zijn nu ingevuld met kleine bedrijven als een koffiebrander, zeepatelier en fietsenmaker.
E - Houtzagerij
Rond Veenhuizen werden productiebossen aangelegd. In de werkplaatsen van het Ambachtscluster verwerkten de verpleegden het hout tot allerlei producten, zoals klompen, wagenwielen en meubels voor de dienstgebouwen, dienstwoningen en gestichten. Bij het luik aan de zijkant gingen de
boomstammen naar binnen.
F – De Elektriciteitscentrale
Naast de houtzagerij, aan de andere kant van het water, ligt de eerste elektriciteitscentrale van Drenthe, uit 1912. De centrale heeft een
op turfgasgestookte turbine en voorziet de houtzagerij en de verschillende werkplaatsen van stroom. Een groep enthousiaste vrijwilligers heeft
de stoommachines helemaal gereviseerd en laten ze nog regelmatig draaien. U vervolgt uw weg over het bruggetje langs het
water en komt aan bij het:
G - Houtjesplein
Het sprookjesachtige meertje heet het Houtjesplein. Tot het moment van verwerking lagen hier de boomstammen die de arbeiders
zo vanuit het water in de houtzagerij konden trekken. Daar werden ze verzaagd tot planken die men vervolgens gebruikte om bijvoorbeeld
meubels van te maken. Waar nu bomen langs het Houtjesplein staan, stonden vroeger altijd metershoge stapels turf. Op de T splitsing gaat u rechtsaf en op de kruising rechtdoor.
Neem alvast een kijkje
4
Dit ga je zien
Startpunt
Tourist Info Veenhuizen
Oude Gracht 2
9341 AB Veenhuizen
Navigeer naar startpunt
Ambachtscluster Veenhuizen
Tourist Info VeenhuizenOude Gracht 2
9341 AB Veenhuizen
Ambachtscluster Veenhuizen
Ambachtscluster Veenhuizen
Tourist Info Veenhuizen
Oude Gracht 2
9341 AB Veenhuizen
Voormalige pastorie en Rooms-Katholieke Kerk
KerklaanVeenhuizen
Voormalige pastorie en Rooms-Katholieke Kerk
Voormalige pastorie en Rooms-Katholieke Kerk
Kerklaan
Veenhuizen
Bierbrouwerij MAALLUST
Bierbrouwerij MAALLUSTHoofdweg 140
9341 BL Veenhuizen
Bierbrouwerij MAALLUST
Bierbrouwerij MAALLUST
Bierbrouwerij MAALLUST
Hoofdweg 140
9341 BL Veenhuizen
Beschrijving
Extra info
1815. Nadat Napoleon de Slag bij Waterloo heeft verloren heerst er, vooral in de steden, grote armoede in Nederland. Generaal Johannes van den Bosch richt de Maatschappij van Weldadigheid op om arme mensen ‘te verplegen tot een beter bestaan’ en om hen een beroep te leren zodat zij kunnen voorzien in hun eigen onderhoud.
Er worden zeven Koloniën van Weldadigheid opgericht: vijf in de Noordelijke Nederlanden (Frederiksoord, Willemsoord, Wilhelminaoord, Ommerschans en Veenhuizen) en twee in de Zuidelijke Nederlanden (Wortel en Merksplas). Landlopers, arme gezinnen, bedelaars en ook weeskinderen worden er zowel vrijwillig als gedwongen opgenomen.
Veenhuizen is de zesde kolonie en wordt in 1823 opgericht. Er worden drie gestichten gebouwd waar het personeel en de verpleegden (zoals de armen en wezen worden genoemd) wonen en werken. In 1859 gaat de Maatschappij van Weldadigheid failliet en neemt de Staat der Nederlanden Veenhuizen over.
Vanaf 1875 gaat het beheer van Veenhuizen naar Justitie en wordt Veenhuizen omgevormd tot een gevangenisdorp. Net als de kolonie Veenhuizen is ook het gevangenisdorp zelfvoorzienend. Justitie verplicht haar personeel in het dorp te wonen. Andere mensen zijn niet welkom, tenzij ze een goede reden hebben voor een bezoek aan Veenhuizen.
De architecten Johan Frederik Metzelaar (tot 1883) en daarna zijn zoon Willem Cornelis ontwerpen de gebouwen voor een compleet dorp met respect voor de bestaande landschapsstructuur. Door het gebruik van maar zeven woningtypes ontstaat een grote eenheid, wat het dorp een unieke uitstraling geeft. In dezelfde stijl worden o.a. het hospitaal, de elektriciteitscentrale, scholen, kerken en het slachthuis gebouwd.
De woningen weerspiegelen de hiërarchie binnen Justitie: de locatie, de vorm, de grootte en de tuinaanleg zijn indicaties van de sociale status en de rang.
Op een aantal woningen staan opvoedkundige teksten of teksten die verwijzen naar de functie van de bewoners. Sommige woningblokken hebben op de zijgevel een letter- of cijferaanduiding.
Jarenlang blijft Veenhuizen een gevangenisdorp waar buitenstaanders niet welkom zijn. Een dorp met eigen regels, een strikte hiërarchie, een uitzonderlijke architectuur en een bijzondere landschappelijke inrichting. Omstreeks 1985 wordt Veenhuizen vrij toegankelijk en trekt Justitie zich langzaam maar zeker terug uit het sociale leven van Veenhuizen met als gevolg dat veel gebouwen leeg komen te staan en de gevangenissen rondom van hekken worden voorzien.
Dankzij de inspanningen van verschillende partijen en overheden heeft Veenhuizen, in juli 2021, de UNESCO Werelderfgoed status gekregen.
Deze route kan het gehele jaar gewandeld worden. Wel voert de wandelroute deels over onverharde paden. Wij raden je dan ook aan goede, waterdichte, schoenen te dragen.